Rahmankul
Kırgızların Hanı · Hacı Rahmankul Kutlu
Pamir'in Son Hanı
1913 — 1990
«Ölmesi yazılmayan ölmez, vakti dolmadan.»
— Kırgız atasözü
Birinci Bölüm
Rahmankul Han
Rahmankul Han, 1913 yılında Nurgap'ın Tamçı Cer bölgesinde dünyaya gelmiştir. Babası, Nurgap ve Pamir bölgesinin tanınmış miñbaşısı Caparkul Hacı; annesi ise Alay bölgesinde Ruslara karşı verdiği mücadelelerle bilinen Çoñ Temir'in kız kardeşi Apiyda'dır. Sarı Teyit boyuna mensup olan Rahmankul Han, henüz 13 yaşındayken babasıyla birlikte Sovyet askerleri tarafından suikast girişiminden kurtulmuştur.
1942 yılında babasının vefat etmesi üzerine toplanan Aksakallar Meclisi tarafından "Han" olarak seçilmiştir. Bu makam kendisine sadece soylu bir aileden geldiği için değil; insaniyeti, feraseti, bilgisi ve yüksek ahlaki vasıfları nedeniyle verilmiştir. Afganistan hükümeti tarafından resmen tanınmış ve kendisine "Pâsbân-ı Pamir" (Pamir'in Koruyucusu) ve "Karya-dâr" unvanları tevdi edilmiştir. Ayrıca 1964 yılından itibaren Afganistan parlamentosu olan Loya Jirga'nın resmi bir üyesi olarak halkının haklarını savunmuştur.
Rahmankul Han, halkının eğitimiyle bizzat ilgilenen bilge bir liderdir. Pamir'de kurdurduğu özel bozüy mektebinde çocuklara bizzat okuma-yazma, coğrafya, matematik, tarih ve din dersleri vermiş; bu öğrencilerin tüm iaşe ve ibate masraflarını kendi mal varlığından karşılamıştır. Farsça, Peştunca, Rusça ve Urduca gibi dilleri akıcı şekilde konuşabilen, analitik düşünme yeteneği gelişmiş ve dünya siyasetini yakından takip eden bir entelektüeldir. Sanata olan ilgisi sayesinde oğulları Malik ve Ekber'in uluslararası düzeyde ressam ve heykeltıraş olmalarına öncülük etmiştir.
Yönetim anlayışında adaleti ve meşvereti esas almış; biyler şûrası ve ulu meclis gibi kurumları işleterek her türlü kararı halkın katılımıyla almıştır. On binlerce hayvandan oluşan devasa mal varlığını halkıyla paylaşmış; hayvanlarını geçimini sağlaması için verdiği kişilerden telef olan hayvanlar için asla tazminat talep etmemiştir.
Halkını Sovyet ve Çin komünizminin baskılarından korumak için 1978 yılında Pakistan'a, ardından 1982 yılında uçaklarla Türkiye'ye (Van, Ulupamir) uzanan destansı bir hürriyet göçüne liderlik etmiştir. 6 Ağustos 1990 yılında Türkiye'de vefat eden Rahmankul Han, ömrünü Kırgızların dilini, dinini ve milli benliğini korumaya adamış "son büyük Han" olarak anılmaktadır.
İkinci Bölüm
Göç Yolculuğu
Rahmankul Han'ın önderliğindeki Kırgızların göçü, modern tarihin en zorlu hürriyet yürüyüşlerinden biridir. Bu yolculuk, ideolojik baskılardan ve "Kızıl Terör" tehdidinden kaçan bir halkın hayatta kalma mücadelesidir.
«Halk ile birlikte olunursa — han da vardır, yurt da vardır.»
— Kırgız atasözü
Üçüncü Bölüm
Vasiyeti
Rahmankul Han'ın Son Sözleri
Kaderlerini benim ellerime teslim eden, bana itaat eden halkımdan ben razıyım. Öbür dünyaya giderken onların sırtlarında ne kadar ağır yük varsa hepsini götürmeyi ve bu dünyada rahat bir hayat sürmelerini isterdim.
Biz Kırgızız. Afganistan'da, Çin'de, Pakistan'da veya Türkiye'de nerede yaşarsak yaşayalım bu böyle. Kırgız evladıyım diyen hiç kimse dilini, dinini, benliğini kaybetmesin; özgürce yaşasın diye geldim buralara.
Kırgız olduğunuzu hiçbir zaman aklınızdan çıkarmayın. Allahu Teâlâ rızkı ve bereketi öz dilini, benliğini muhafaza edenlere ihsan eder. Kırgızların geleceği aydınlık!
Kırgızlar, vatanlarını aziz bilerek yaşayan bir halktır. Kırgızistan'ın ana vatanınız olduğunu unutmayın. Fakat oraya bir daha gitmeyeceğiz derseniz bu sizin kararınızdır. Yaşanan değişikliklere alışamama ihtimaliniz de var. Çünkü bazılarınızın doğduğu yer Pamir, bazılarınızın doğduğu yerse Van. Ana vatanınızı aziz bilip Kırgızistan topraklarına yerleşmek için gidebilirsiniz. Fakat kısmette Ulupamir'de yaşamak varsa ona da şükredin.
Dünyada Kırgız atlarının nal seslerinin duyulmadığı bir yer var mı? Nerede olursa olsun Kırgızların yüzyıllardır soylarını, dillerini ve benliklerini koruduğunu; başka milletlere karışıp kaybolmadığını bilmek, unutmamak gerekir. Ben her zaman Kırgızların birlik ve beraberliğini; devletlerinin "kutlu" olmasını Yüce Allah'tan niyaz ediyorum.
Rahmankul Han
1913 – 1990 · Pamir'in Son Hanı
